ENAME

Gustaaf Vander Biest

'Ename'

aquarel / watercolor

© Art Spotter / Waterschoenen

Ename Actueel: RITUALIA

In 2011 stonden we ook al eens in Ename bij het Archeologisch Museum, de middeleeuwse kerk en de site van de voormalige abdij voor de vorige 'Ename Actueel', met toen als ondertitel het begrip 'Sediment'.

Het tijdelijk huwelijk tussen hedendaagse kunst en archeologie wordt hier om de vier jaar gehouden en is in 2015 aan zijn 8e editie toe.

In 2011 zorgde Jan Hoet nog voor een inleidend woord op de hem geheel eigen wijze. Curator Hans Martens, voormalig directeur van het HISK, bracht een boeiende mix van beschouwende en uitbundige vormgeving, klank en kleur dankzij de medewerking van verschillende kunstenaars. Onze bespreking in WATERSCHOENEN (3 september 2011) is een goed uitgangspunt om de sfeer van dit project op te snuiven en de stap naar de nieuwe editie te zetten.

Ik kon het niet laten om nog even te kijken of er iets overgebleven was van de muurtekening die Ermias Kifleyesus in 2011 maakte... en kijk, nog enkele vage lijnen kunt u vergelijken met de foto in de bespreking van toen.

Sporen van de muurtekening van Ermias Kifleyesus

uit Ename Actueel: Sediment, 2011

De editie 2015 is in handen van Oscar VAN DEN BOOGAARD, auteur en huidig directeur van het HISK. Hij koos voor het thema 'RITUALIA', waarbij het woord 'rituelen' in verschillende betekenissen onderzocht wordt door kunstenaars die (ook nu weer) bijna allemaal een rechtstreekse band hebben met het HISK (ze zijn laureaat of kandidaat-laureaat van deze instelling). 

We kennen Oscar van den Boogaard ook nog van de tentoonstelling 'SEHNSUCHT, een onstilbaar verlangen' in het Kasteel van Gaasbeek.

Sarah WESTPHAL, die in 2011 op intense wijze haar opwachting maakte in de kerk, is ook nu weer in de selectie opgenomen, maar verschijnt pas op het einde van de wandeling in beeld.

De sobere lijnen van Ermias Kifleyesus op de muur hierboven, als residu van een voorbije periode, vormen voor mij een uitgangspunt voor de 'sobere theatraliteit' die deze nieuwe editie uitstraat. Soberheid en theatraliteit mogen dan bijzonder tegengesteld klinken, maar in de context van 'RITUELEN' zijn ze onmiskenbaar op hun plaats. 'Rituelen' zijn per definitie uitgepuurd 'theater'.

Rituelen laten zich uiteraard graag situeren in de wereld van geloof en eredienst, van het mystieke, maar vertalen zich ook in een ruimere context als 'een geheel van handelingen met een speciale betekenis'. Sommige woordenboeken omschrijven het als 'plechtige handelingen waarbij je bepaalde dingen in een bepaalde volgorde doet', 'een vast patroon van handelingen', 'handelingen met symbolische betekenis'. Mogelijke verwante woorden zijn 'ceremonie', 'cultus', 'door de traditie vereist'. Maar rituelen situeren zich ook in alledaagse activiteiten.

Ook kunstenaars hebben hun rituelen, die mee de evolutie van hun oeuvre bepalen.

Oscar van den Boogaard

De curator koos 7 kunstenaars 'uit de stal van het HISK' en één absolute buitenstaander, die niet alleen een andere generatie vertegenwoordigt, maar zich tot nu bewust onder de artistieke radar gehouden heeft.

We ontmoeten : Ieva EPNERE, Joachim COUCKE, Pierre DE BUCK, Conny KUILBOER, Ruben BELLINCKX, Johanna KRISTBJÖRG SIGURDARDOTTIR, Sarah WESTPHAL en Jura SHUST.

Via hun website kunt u de kunstenaars in een ruimer kader definiëren. Op Pierre De Buck na verschenen ze ook reeds allemaal in Waterschoenen.

*

In deze tentoonstelling wacht u geen eindeloze rij kunstwerken, maar integendeel een heel fundamentele keuze, verspreid over de reeds vermelde locaties.

Onze eerste ontmoeting hebben we in het zaaltje meteen voorbij de balie van het museum met de video 'RENUNCIATION' (20'44") van de Letse Ieva EPNERE, die we in 2012 ook al in Watou en Netwerk Aalst (Fat birds don't fly) mochten begroeten.

De film brengt in een gestileerde beeldvorming (als een opeenvolging van rituelen) het verhaal van de katholieke priester, die in plaats van een professioneel artiest te worden, kiest om God en het volk te dienen.

Joachim Coucke, Flow, 2015

Verlaat de tuin van het museum in de richting van de kerk, maar werp een aandachtige blik op de muur om de hoek. Daar heeft Joachim COUCKE een cryptische boodschap in de stijl van graffiti (voor Coucke zijn graffiti een vorm van ritueel, met een hoge graad van illegaliteit en mysterie rond de uitvoerders) achtergelaten: 'FLOW', een woord met verschillende betekenissen. De beslissing om de letters uit te voeren in data kabels heeft te maken met één van die betekenissen, binnen het kader van zijn vraagstelling over een maatschappij onder invloed van technologie, internet en sociale media.

FLOW verwijst naar volledige concentratie, naar de wijze waarop rappers hun teksten bewerken qua ritmiek, woordkeuze, intonatie,..., naar het Darkweb als een ontoegankelijke cluster van pagina's en netwerken.

Joachim Coucke dook reeds eerder in Waterschoenen op n.a.v. 'Kortrijk Vlaandert' in 2013.

Pierre De Buck in de Romaanse kerk van Ename

Met Pierre DE BUCK duikt in de kerk de 'onbekende' kunstenaar op, de man die zich bewust van het artistieke wereldje gedistantieerd heeft, maar intussen wel een doordacht discours rond het thema 'rituelen' opgebouwd heeft. Hij bekijkt het onderwerp zowel in het kader van de religie, de geschiedenis, de herinnering als de archeologie.

Voor hem is de kerk een soort tijdscapsule, die een andere tijd vertegenwoordigt. De kerk is al lang niet meer het centrum van zijn of onze wereld. Daarom heeft hij het altaar achter een houten arcering verstopt, geabstraheerd, afstandelijk gemaakt. Tegelijk zit in dat raster ook de idee van een rooster, waarop de H. Laurentius, patroonheilige van deze kerk, zou 'geroosterd' zijn.

 Mij doet dat raster ook denken aan de archeologische methode om een onderzoeksplek in vierkanten te verdelen.

Voor Pierre De Buck is dit kerkgebouw herleid tot een archeologische site.

"Een zachte beeldenstorm ontvouwt zich in slow motion, geluidloos...

een beeldenstorm door verbanning van de objecten naar de coulissen."

"... de zolder als plek waar we het verleden huisvesten is het geheugen van het huis...en ook de plek voor dromen en verlangens...en al de scherven van het leven..."

Zo ook hier waar op het doksaal de stoel staat, bekleed met scherven, onder andere opgegraven in de tuin van de kunstenaar. De stoel is enkel zichtbaar via een scherm in de kerk en kan vergeleken worden met een biechtstoel waar de mensen hun 'scherven' naartoe brengen.

Er is nog meer nostalgie in de opgehoogde 'vloer met de knikkers' en ga ook maar eens op zoek naar de zes Afrikaanse messen...

Conny Kuilboer, If your life is a leaf, 2015, Kweekkas, Bonsaiboom,

Bonsaiboom gemaakt van verschillende materialen, tuingereedschap

Op het dorpsplein staat een tafel met tientallen bloempotten, waarvoor Conny KUILBOER bij de omwonenden verzorgers gezocht heeft. Ze hebben allemaal een bloempot geadopteerd en beloofd hem voor de duur van de tentoonstelling water te geven en met liefde te omringen. Nadien mogen ze hun eigen exemplaar mee naar huis nemen. Wie de nodige RITUELEN met de nodige aandacht uitvoert, zal dus met een 'welvarende' plant overhouden.

De ouders van Conny Kuilboer hadden een plantenkwekerij in Nederland en dus is ze opgegroeid met deze materie. Voor elke 'medewerker' heeft ze een zakje met uitleg en een pipetje voorzien ('Wilt u zorgen?). De plantjes heten 'Kalanchoë Blossfeldiana'.

Ook aan de overkant van de Grote Baan, op de site van de voormalige abdij, duikt Conny KUILBOER als enige op dat uitgestrekte terrein nogmaals op. Tegenover de grondvesten van de abdij heeft ze een kleine serre gebouwd, met daarin een echte en een nagemaakte (bovendien in spiegelbeeld) bonsaïboom. Als één plant of boom synoniem is met RITUELEN is het zeker wel de bonsaï, die een onvoorstelbare, jarenlange opvolging vereist.

Naarmate de tijd vordert zal de echte boom groeien en de nagemaakte dor blijven. (Tenzij ze zelf ingrijpt ?)

Vorig jaar stal Conny Kuilboer, samen met haar vriend Ben Kruisdijk de show in WATOU.

Nu wacht ons nog de grote zaal van het Erfgoedcentrum aan de rand van het archeologisch park.

Ruben Bellinckx, Filmstill uit 'Stasis', 2013

De geluidloze film 'Stasis' van Ruben BELLINCKX is een indrukwekkende vertoning, die ook de toeschouwers bij de vernissage in een enorme stilte achterliet. Vertrekkend bij een close-up van voeten, benen en tafelpoten, zie je het beeld steeds verder uitzoomen. Je ziet een half verduisterde ruimte waar een aantal mannen met hun mond een tafel vasthouden. Gaandeweg wordt dit beeld steeds verder doorgetrokken naar meer tafels, meer mannen, meer combinaties. Het is een bevreemdend ritueel waarvan ik u de evolutie graag ter plekke laat ontdekken.

Johanna KRISTBJÖRG SIGURDARDOTTIR ontdekten we vorig jaar in 'Coming People 2014' in het SMAK. Momenteel is ze kandidaat-laureaat in het HISK, maar studeerde voordien zowel in Ijsland als in KASK-Gent.

Hier presenteert ze een soort video-altaar met centraal een 'tuinritueel', dat in loop gepresenteerd het rituele, herhalende karakter van de simpele handelingen duidelijk benadrukt en tegelijk een dromerig karakter verleent.

Sarah Westphal, Stubenfänger (Fliege),

Aluminiumbox met fotografische print, 2015

c. 51 x 34 x 9 cm

Vlakbij hangt deze lichtbox met foto van een vliegenvanger, een object van Sarah WESTPHAL. 

uit de catalogus 'Ename Actueel . Ritualia':

"Onlangs werkte Westphal in een kleine onbewoonde boerderij. Een bijzonder stille plek waar generatie na generatie van mensen in hetzelfde bed geboren en gestorven zijn. Daar vond zij een vliegenvanger waaraan dode huisvliegen kleefden. Een huisvlieg is een soort vlieg die rond objecten cirkelt om haar territorium te markeren."

Sarah Westphal dook eerder op in WATERSCHOENEN n.a.v. 'Ename Actueel . Sediment' (2011) en bij de 'Provinciale prijzen in het Caermersklooster' (2012).

Even verder staan we weer bij Conny KUILBOER met een doorlopend fotoproject dat voorlopig bestaat uit 3 zelfportretten (1998, 2005, 2012), vertrekkend vanuit de wetenschappelijke vaststelling dat de lichaamscellen van een mens om de 7 jaar regenereren. Ook zij is dus om de 7 jaar een ander geworden en toch nog dezelfde. In 2019 moet een nieuwe foto volgen met dezelfde sweater en lippenstift... en een geheel 'vernieuwde' Conny.

Tenslotte staan we voor de bijdragen van Jura SHUST, een kunstenaar uit Wit-Rusland (Belarus). Ook hij was er, als afgestudeerde van KASK-Gent, in 2014 bij op 'Coming People' in het SMAK en is nu kandidaat-laureaat van het HISK.

Zijn installatie 'Neophyte (The Drinking Glass)' laat een diepe visuele en symbolische indruk na. Maar ook de video 'Mutual Love' laat me verre van onberoerd.

Vorig jaar was hij nog te gast bij de White House Gallery in Lovenjoel.

Jura Shust, Mutual Love, 2014-15, Video 16:9,

HD 1920 x 1080, 12:28 (loop)

& Neophyte (The Drinking Glass), 2015 (detail),

Ladder, Belgisch graniet, wijglazen, afwasmiddel,

stalen ketting, wielen, 300 x 60 x 60 cm

'Ename Actueel.Ritualia' loopt tot en met 18 oktober 2015.

Te bezoeken van 9 tot 17 uur, in het weekend van 13 tot 17 uur.

Gesloten op maandag.

Locatie:

pam Ename, Sint-Laurentiuskerk, dorpsplein, archeologisch abdijpark, provinciaal Erfgoedcentrum

Tickets enkel te verkrijgen in pam Ename, samen met het museumticket

(2,50 EUR, 1,25 EUR reductie, 3,75 EUR gezinsticket)

INFO:

www.pam-ename.be

www.facebook.com/pamEname

Tot 13 september kunt u een bezoek aan Ename perfect combineren met het nabij gelegen tentoonstellingsparcours 'Kunst&Zwalm' (zie bespreking in WATERSCHOENEN 28 augustus 2015).

Art Spotter voor WATERSCHOENEN

Ename Actueel Sediment : archeologie en hedendaagse kunst

Het Provinciaal Archeolgisch Museum te Ename (Oudenaarde) is een begrip in het historisch-archeologisch museumwezen. Maar ook de confrontatie met hedendaagse beeldende kunst wordt hier al een hele tijd hoog in het vaandel gevoerd.

Vorige zaterdag werd de zevende editie van 'Ename Actueel' bijna letterlijk boven de doopvont gehouden in de schaduw van de 11de-eeuwse Sint-Laurentiuskerk en het vlakbij gelegen archeologisch museum.

De fiere vader van het project 2011 met als ondertitel 'Sediment' is curator Hans Martens.

Onder een voor deze zomer ongewoon milde zon en met slechts enkele regendruppels, werd het officiële gedeelte met Provinciaal GedeputeerdeJozef Dauwe en inleider Jan Hoet afgewerkt en mocht de curator zelf uitndodigen voor een kerkbezoek met 'Clapping Group Performance' door Audrey COTTIN.

Catalogus: kaft met 'Untitled', 2010 van Ermias Kifleyesus

Sediment is in de archeologische terminologie een bijzonder belangrijk gegeven voor de bepaling van tijd en oorsprong van de gevonden artefacten.

Net zoals sediment in de loop der eeuwen aangespoeld of aangewaaid is vanuit andere gebieden, komen hier ook verschillende kunstenaars uit diverse plaatsen en met verschillende achtergronden op deze site terecht om er hun artistieke sediment tijdelijk of permanent af te zetten.

De combinatie van een duizendjarige geschiedenis met hedendaagse 'artefacten' zorgt nu eens voor schokeffecten, dan weer voor milde samenspraak of ongemerkte  samenvloeiing. Sommige werken creëren kleurrijke beweging terwijl andere zich stilletjes schuilhouden of zich via hun strakke vormgeving met de omgeving vereenzelvigen dan wel er zich tegenover profileren.

De deelnemende kunstenaars zijn op het terrein (kerk, museum, straat, plein, archeologische site) op zoek gegaan naar de plek waar ze op de best mogelijke wijze hun sediment, hun spoor, hun werk konden achterlaten.

Onaangekondigde 'performance' op de openingsdag

Bij de balie van het Musuem is een folder met situatieplan en eventueel een kleine, maar krachtige catalogus beschikbaar.

U bent er helemaal klaar voor!

Dat zes van de elf geslecteerde kunstenaars recente (2009 en 2010) laureaten zijn van het HISK (Hoger Instituut voor Schone Kunsten te Gent), zal U niet verbazen indien U weet dat curator Hans Martens tot 2010 artistiek directeur van deze postacademische opleiding was. Deze kunstenaars en hun werk heeft hij uiteraard op de voet kunnen volgen. Maar natuurlijk is hij voor deze tentoonstelling ook nog in andere artistieke vijvers gaan vissen. 

Audrey Cottin: "Schild&Vriend.Variation', 2011(staal, textiel, 300x300cmx4)

In de voortuin tussen het museum en de kerk waait een kleurrijke nieuwe wind dank zij de 'tent' van Audrey COTTIN (°1984). Ze heeft deze nomadische ruimte 'Schild & Vriend . Variation' (2011) genoemd, refererend aan de geschiedenis met de Guldensporenslag in 1302. De effen rode, gele en zwarte doeken lijken te verwijzen naar de Belgische situatie met de nog steeds aanwezige tegenstelling tussen Frans en Vlaams, terwijl de gespikkelde doeken een gevoel van versmelting, assimilatie van culturen, gediversifieerde samenleving lijken te suggereren.

Stefano Cagol: '11 september'

Op de grote glazen zijwand van het museum onderzoekt Stefano CAGOL (°1969) de moderne mythische datum 11 september, die we sinds 2001 associëren met de vernietiging van de Twin Towers als aanloop naar een nieuwe 'heilige oorlog'. Maar Stefano CAGOL trekt het begrip 11 september verder open, doet ons ruimer, maar ook intiemer kijken: 11 september is ook zijn geboortedag, de dag dat dit museum in 1998 geopend werd en het tijdstip van talloze andere gebeurtenissen.

In het museum laten verschillende kunstenaars artistieke sporen na tussen de archeologische artefacten en historische opstellingen. Dat gebeurt meestal heel subtiel, vanuit een soort schroom tegenover de museale presentatie.

Sarah Westphal: 'Draperies'

Ook in de kerk is gestreefd naar een evenwicht tussen de hedendaagse kunst, de bezinningwaarde en de historische referenties van dit gebouw. Neem bijvoorbeeld de sculpturen van Sarah WESTPHAL (°1981) op het doksaal. De subtiel samengedrukte en gedrapeerde overgordijen (met historische connotatie) doen mij denken aan de samensmelting van werk door Lily Dujourie en Berlinde De Bruyckere in een dusdanig sterke compressie die tegelijk refereert aan de schitterend geschilderde plooien bij de Vlaamse Primitieven.

Door het fletse kleurenpatroon schetsen zij bovendien het verloop van diverse eeuwen, als archeologische vondsten uit dat verre verleden.

Ermias Kifleyesus: 'Beautiful Seeds', 2011 (mixed media)

In het straatje achter het museum heeft Ermias KIFLEYESUS (°1974) een witte muur omgetoverd tot een schijnbaar lang geleden aangebracht fresco, waarvan de sporen weer blootgelegd zijn en waarop met een subtiele lijnvoering en kleurgebruik de geschiedenis herschreven wordt.

Koen De Decker: 'L'essai et le hasard', 2011, ijzer (detail)

Op de eigenlijke archeologische site met de blootgelegde funderingen van de voormalige abdij heeft Koen DE DECKER (°1975) pal in het centrum,op het pandhof (de binnenplaats), zijn momumentale maar vederlicht aandoende driedelige sculptuur van geschakelde en gekantelde kubussen neergezet. Zijn zoektocht naar de verhouding van volumes ten opzichte van elkaar en in relatie tot het omgevende raster van funderingen, verleent een derde en zelfs een vierde dimensie aan deze archeologische vlakte.

*

Hannes VAN SEVEREN (°1979) en Stijn ANK (°1977) houden zich met hun bijdrage op aan de rand van de archeologische site.

Hannes VAN SEVEREN benadrukt het verschil tussen oud en nieuw, tussen verval en ongeschondeheid door de muren van een stokoud schuurtje te omgeven met helwitte platen, terwijl de gammele balken van het dank als een relikwie van het verval zichtbaar blijven.

Stijn Ank: 'Sediment', project Ename Actueel, 2011 (gips, ijzer, acryl, 240 x 270 x11 cm)

De meest letterlijk sedimentaire bijdrage werd mijns inziens geleverd door Stijn ANK, een beeldhouwer met een heel eigen invalshoek. Vanuit zijn opleiding als architect denkt hij in vormconcepten, die hij middels een uitgekiend werkproces (maar met ruimte voor onvoorziene invalshoeken) met veel creatieve, materiële en lichamelijke inzet tot stand brengt.

In negatieve, zelf gecreëerde vormen, giet hij in een opeenvolging of menging van gips en kleurstoffen zijn enig echte ANK-sculpturen.

Hier koos hij voor een eenvoudige, massieve vorm waarvoor een metalen, golfplaten garagepoort als basis diende. De gipsen sculptuur met interne bewapening is, met haar 600 kilogram, bepaald geen aangewaaid of aangespoeld sediment, maar misschien wel het kunstwerk dat het meest aansluit bij de basisgedachte van deze 'levende' tentoonstelling.

Vanzelfsprekend mag U ook het werk van Ben BENAOUISSE, Lara DHONDT, Masashi ECHIGA en Joris VAN DE MOORTEL niet missen.

Ename Actueel Sediment

tot 16 oktober 2011

Provinciaal Archeologisch Museum Ename

Lijnwaadstraat 20

9700 OUDENAARDE - ENAME

dinsdag t.e.m. zondag: 9.30 - 17 uur

(maandag gesloten)

http://www.pam-ename.be/