'Façades et intérieurs', een kunstproject van curator Roger D'Hondt in PARAZA (Zuid-Frankrijk)

Zowat twee jaar geleden bezocht ik Roger D'Hondt voor een uitgebreid gesprek dat in WATERSCHOENEN verscheen onder de titel: 'Het geheugen van de avant-garde in Aalst'.

Roger D'Hondt was de man die van 1970 tot 1979 met zijn Aalsterse galerie 'New Reform' de grote promotor werd van o.a. performance en conceptuele kunst. In feite was hij de voorloper van het later bloeiende galeriewezen in Aalst mt o.a. S65, Denise Van de Velde, Path, In Situ, C. de Vos,... (waarvan enkel de laatste twee nog actief zijn).

Zijn 'liefde' voor de kunst ontstond al vroeg, maar de grote 'aha-erlebnis' kwam er vooral tijdens zijn legerdienst in Duitsland, waar hij plots geconfronteerd werd met 'DOCUMENTA' in Kassel.

Een boeiende wereld ging open...

*

In 2008 organiseerde hij in het Aalsterse Stedelijk Museum de schitterende tentoonstelling 'Van Provo tot nu: kunst in een sociaal-politieke context', een verhaal over maatschappelijke ideeën, artistieke vrijheid versus censuur, kunst als wapen tegen kleinburgerlijke bekrompenheid,...

Artistiek en Sociaal zijn voor Roger D'Hondt overigens sleutelbegrippen, zoals ook in zijn nieuwe project zal blijken.

Enige tijd geleden werd hij als onafhankelijk curator uitgenodigd door de culturele vereniging 'Le Pont' om in het Zuidfranse PARAZA (zowat 500 inwoners en 17 nationaliteiten), vlakbij het Canal du Midi, een artistiek project te realiseren.

Tussen 18 en 28 augustus 2010 is het dan zover.

Met 'Façades et intérieurs' wil hij het dorp 'figuurlijk' in de kijker zetten (Façades) en tegelijk ook het erfgoed van de gemeente openen (intérieurs).

Voor dit project heeft hij 8 kunstenaars geselecteerd, waaronder 2 waarmee hij al in de tijd van 'New Reform' samenwerkte.

Hervé FISCHER (°1941) is een Frans/Canadees kunstenaar en filosoof, die reeds in 1974 bij New Reform aan bod kwam met kritische artistiek-sociologische performances en beschouwingen. In Paraza zal een documentatie van zijn theoretisch werk getoond worden.

Alain ARIAS-MISSON (°1936), kunstenaar en schrijver, is één van de grondleggers van de visuele poëzie (begin jaren '60) met een zeer sterke verwantschap tot Fluxus. In 1965 ontwikkelde hij de idee 'PUBLIC POEM' (Openbaar gedicht), een soort dialoog met de omringende ruimte en het leven. In Paraza zal hij met 'INVISIBLE CONVERSATIONS' voor een aangepast 'public poem' zorgen.

Naast deze twee selecteerde hij zes Vlaamse kunstenaars 'op basis van bepaalde inzichten en talenten die hij in hun werk heeft waargenomen'...

"Zij benutten schilderkunst, installaties, performances en andere conceptuele projectvormen, rekening houdend met bepaalde materiële beperkingen en omstandigheden. Zij verblijven in Paraza om de projecten af te werken en te installeren. Ze worden daarbij opgevangen door de locale bewoners. Hiermede wordt het derde doel van het project, het sociaal weefsel versterken, gerealiseerd!"

Jo DE SMEDT (°1974), tekenaar en schilder (met een opleiding in de vrije grafiek), vindt zijn inspiratie in tekeningen, foto's en teksten allerhande, waaruit hij elementen put om zijn nieuwe beeldverhalen te ensceneren. Naar aanleiding van zijn deelname aan de zomertentoonstelling 'FAKE!' in Aalst had ik het nog over 'verloren onschuld'. Voor dit project gaat hij nog verder. Met het verhaal van Jeanne, een negentienjarig meisje dat in Congo op misdadige wijze verkracht is, wordt het verlies van onschuld plots heel erg persoonlijk en dramatisch. De inwoners van Paraza zullen een brief ontvangen, gericht aan de fictieve moeder van Jeanne, woonachtig in Paraza. Vergezeld van een dossier met reproducties en tekeningen ter illustratie van het verhaal moet deze brief de inwoners onherroepelijk bij de zaak betrekken.

Jan(us) BOUDEWIJNS (°1977) gaat de geest van neo-dada (met name Duchamp) door Paraza laten waaien. On de de titel 'Pa(pa)raza' presenteert hij enkele (verkeers-) borden, door hem beschilderd met 'staatsieportretten' van Nicolas Sarkozy en Carla Bruni.

Francis DENYS (°1964) stelden we U eerder dit jaar voor n.a.v. zijn tentoonstelling bij Galerie EL in Welle. Deze kunsthistoricus/kunstenaar (oud-student van het HISK) leerden we daar kennen als een perfectionist in het creëren van artistieke objecten met 'weerhaakjes'. In Paraza zal hij zijn kijk op de gemeenschap ter plekke uitvoeren in het project: 'Boules, Pierres, Bâtons & Sudokus': 'boules migrantes' in hooi, 'histoire naturelle' met gevonden stenen, 'bâtons' als kunstig bewerkte lange stokken en 'sudokus' zullen in het straatbeeld verschijnen.

Het werk van Nico DOCKX (°1974) situeert zich in het archiveren en distribueren van gegevens in tekst, beeld, geluid,... waarbij verschillende interpretaties kunnen ontstaan afhankelijk van de perceptie door de toeschouwer. Wat dit voor Paraza in de praktijk betekent, zal pas ter plekke duidelijk worden. Toch even vermelden dat Nico Dockx, samen met Helena Sidiropoulos in 2009 laureaat was in de Prix Jeune Peinture Belge. Voor dit bekroonde werk maakten ze gebruik van de archieven van het Paleis voor Schone Kunsten/Bozar. Daar stootten ze o.a. op de maquette van een nooit gerealiseerde catalogus bij een Broodthaerstentoonstelling in 2001 (een probleem met reproductierechten). Hieruit maakten zij een kunstenaarsboek, waarin de afbeeldingen van Boodthaerswerken gecensureerd zijn.

Helena SIDIROPOULOS (°1979) wil de wereld op verschillende manieren leren kennen: door te reizen, door na te denken over samenlevingsvormen,... en deze ervaringen te vertalen in taalkundige (bvb. poëzie) en beeldende vormen (bvb. fotografie, video, schilderkunst).

Benieuwd hoe zij met Paraza omgaat...

Kris KIMPE (°1963) is een architect, die zijn expertise vooral ten dienste stelt van de hedendaagse beeldende kunst: ontwerpen van tentoonstellingen, kunst in de openbare ruimte, ontwerpen van kunstenaarsateliers (o.a. voor Luc Tuymans),...

Hij is mede-oprichter van een architectuurcollectief met Bruno Poelaert en Pieter D'Haeseleer.

Voor Paraza ontwerpt hij (samen met Helena P. en Kris D.) een wallpaper/poster die zij zullen gebruiken als middel voor een interventie op enkele plaatselijke gebouwen.

*

Roger D'Hondt heeft duidelijk oog voor het concept dat hij reeds in de tijd van 'New Reform' huldigde. De kunstenaar wordt met alle mogelijke middelen ondersteund zoadat hij/zij de artistieke verwerking zo perfect mogelijk kan uitvoeren binnen een maatschappelijk kader, dat in het geval Paraza 'slechts' een dorp behelst, maar met zijn vele nationaliteiten gerust een 'global village' mag genoemd worden.

Nog steeds gaan de begrippen artistiek en sociaal hand in hand. De aanwezigheid van de (hopelijk) vele bezoekers kan dit artistiek-maatschappelijke gegeven alleen maar versterken.

Op www.welkunst.skynetblogs.be kan je de evolutie van het project volgen.

Je kan ook info aanvragen bij:

lepont.paraza@gmail.com

PARAZA ligt tussen Carcassonne (45km), Narbonne (18km) en Béziers (35km).

Roger D'HONDT: het geheugen van de avant-garde in Aalst

Een gesprek met Roger D'HONDT

Op 21 september 2008 wordt Roger D'Hondt 60 jaar. Hij gaat dan met pensioen. Maar voor het fameuze 'zwarte gat' hoeft hij helemaal niet bang te zijn. Hij ontvangt je met zoveel enthousiasme en vertelt meteen over zijn huidige en toekomstige activiteiten. Hoewel hij sinds begin 2007 niet meer in de gemeenteraad zit (hij nam niet meer deel aan de verkiezingen van 2006), is hij toch nog meer dan voldoende geëngageerd als voorzitter van de vzw 'Schulden op School'.

Daarnaast werkt hij reeds volop aan de voorbereiding van een tentoonstelling die in het najaar in het Stedelijk Museum van Aalst zal doorgaan: 'Kunst van Provo tot nu' (Kunst in een sociaal-politieke context), waarin hij o.a. Roger Raveel, Panamarenko en Marcel Mariën gaat confronteren met nieuwe generaties kunstenaars.

We maken een wandeling door het leven van een man op de soms dunne scheidingslijn tussen sociaal engagement en hedendaagse kunst.

Zijn devies: "Als ik iets doe, wil ik de beste zijn!"

Hoe het allemaal begon

Op zijn vijftiende reeds raakte Roger D'Hondt gefascineerd door kunst. In de Stationsstraat had Cyriel Temmerman naast zijn krantenwinkel een galerie 'Vertikaal'. Daar kwam Roger D'Hondt in contact met kunst. Hij raakte bevriend met de schilder Walter Schelfhout, zijn gesprekspartner over de abstracte kunst en haar toekomst.

Maar het was uiteindelijk een boek van Michel Seuphor over de abstracte kunst dat hem de weg naar de internationale kunst toonde. (Hij kreeg een goedkope Duitse pocket te pakken: 'Abstrakte Malerei'.)

De jonge Roger D'Hondt ging op zoek naar kunst in binnen- en buitenland. Hij reisde naar Keulen, Amsterdam, Parijs en Milaan.

De volgende stap... rendez-vous met de kunst

Een minstens even belangrijke fase in zijn leven was zijn legerdienst. Hij kwam terecht in het Duitse Kassel, vlakbij het toenmalige 'Ijzeren Gordijn'. In militaire termen was hij niet meteen een modelsoldaat, maar veeleer een dwarsligger. Dat leidde hem echter naar een bijzonder boeiende opdracht.

Als verbindingsman tussen de militairen en de stad Kassel werd hij een soort cultureel tussenpersoon. Hij kon tenvolle de stad verkennen. Het was 1968 en de internationale kunstmanifestatie 'Documenta' was aan haar vierde editie toe.

Roger D'Hondt had het allemaal binnen handbereik. Het was de Documenta waarin vooral de Pop-art en de Op-art gepromoot werden. Dus was daar plots Andy Warhol of hielp hij mee in het grote 'ballon-project' van Christo.

Hij leerde er Werner Kraus (professor van de Hochschule Kassel) kennen en kreeg goede contacten met de Galerie Ricke (de vertegenwoordiger voor de Pop-art in Europa).

Documenta 4 was uiteraard ook in de ban van het woelige 'mei 68' en de protestacties waren dan ook niet weg (o.a. Wolf Vostell en Jörg Immendorf protesteerden tegen het ontbreken van nieuwe kunstrichtingen als Fluxus, happening, performance,... en het gebrek aan politiek-historische bijdragen).

'Mei 68': de ideeën leven nu nog altijd

Door 'mei 68' werd de maatschappij opengebroken met ideeën over vrijheid, vrijheid van meningsuiting en engagement, die tot vandaag het leven van Roger D'Hondt blijven beïnvloeden.

In 1967 raakte hij reeds betrokken bij de Reform gallery van Walter Schelfhout. Hier werd vooral de lyrische abstractie (inclusief Cobra) naar voor geschoven. Het initiatief zou tot 1969 standhouden. In 1968 was hij betrokken bij de Aalsterse toneelgroep PAN en de opvoering van het toneelstuk 'Politie' van de Poolse auteur Slavomir Mrozek.

Maar Roger D'Hondt wou verder in de beeldende kunst, veel verder dan Reform, met een forum voor niet-commerciële, hedendaagse kunstuitingen als performance, conceptuele kunst, happening,...

Zoals hij het zelf in zijn beginmanifest stelde: "... elke traditionele figuratie zal worden geweerd... de gallery zal duidelijk de voorkeur geven aan de geometrie en de konstruktieve kunst, nieuwe stromingen als 'conceptual art' zullen eveneens worden gebracht. Met enkele namen kunnen wij het situeren als van bram bogart tot van den branden, van stanley brouwn tot fontana...".

Na een eerste initiatief in het Stedelijk Museum Aalst 'Art and Idea' beschikte Roger D'Hondt vanaf juni 1971 over een eerste eigen ruimte: een underground-galerie in de kelders van een groot huis in de toenmalige Schoolstraat (nu Bert van Hoorickstraat).

Hij haalde zowel binnen-als buitenlandse kunstenaars naar Aalst, maar nam ook deel aan initiatieven buitenshuis, binnen en buiten de landsgrenzen.

Gedurende bijn tien jaar speelde Roger D'Hondt met zijn galerie een prominente rol op het vlak van de nieuwe kunstvormen.

In 1978 organiseerde hij als laatste groot evenement het 'Performance Art Festival' in de Beursschouwburg in Brussel met werk van o.a. Paul Gees, Marina Abramovic & Ulay, Vito Acconci, Laurie Anderson.

Nog in datzelfde jaar werd hem de Europese Prijs Robert Schumann toegekend voor zijn onverdroten inzet voor de beeldende kunsten op Europees niveau.

Begin 1979 werd de werking van New Reform stopgezet met een ultieme tentoonstelling.

Dat dergelijk initiatief zolang heeft kunnen bestaan is uitstluitend te danken aan de ongelooflijke inzet van de initiatiefnemer en zijn vrouw, Marie-Hélène van Audenhove. Al die tijd stonden ze persoonlijk garant voor de opvang van tientallen kunstenaars. 'New Reform' was een galerie en hun huis een 'kunstenaarshotel'.

Daarenboven werden steeds duidelijke principes gehuldigd: NIET BETUTTELEN ! Wat de kunstenaars ook vragen, moet kunnen gerealiseerd worden. De ARTISTIEKE VRIJHEID is van het grootste belang.

Als je hoort hoe ze vandaag nog alle twee met vuur over die periode vertellen, is het perfect duidelijk: dit hadden ze voor geen geld willen missen!

Retrospectieve tentoonstelling 'New Reform'

In 1988 organiseerde de stad Aalst een overzichtstentoonstelling voor 'New Reform'. Het boek dat bij die gelegenheid werd uitgegeven, bevat een expressief, kleurrijk portret van Roger D'Hondt door Ane-Mie van Kerckhoven, die bij New Reform debuteerde.

(Enkele andere belangrijke nationale namen uit de stal van de galerie: Hugo Heyrman, Paul Gees, Ria Paquée, Jacques Charlier,...)

Bij die gelegenheid werd op de markt van Aalst overigens een permanent werk van Hugo Heyrman geïnstalleerd. De kunstenaar had het ontworpen voor het huis van Roger D'Hondt, maar die ijverde ervoor dat het openbaar bezit werd: een vroege ode aan de multiculturele samenleving in de vorm van een mozaïek-vredestapijt vlakbij het beeld van Dirk Martens (klein detail: het werk is naar Mekka gericht).

Van de kunst naar de politiek

In de jaren tachtig duikt Roger D'Hondt dan in de gemeentepolitiek op. Met de ideeën van 'mei 68' in het achterhoofd was hij ook tevoren al politiek geïnteresseerd. Schepen Bert Van Hoorick was ook voor hem een inspirerende figuur met vernieuwende ideeën.

Met de komst van Marc Galle nam Roger D'Hondt de draad met de actieve politiek weer op.

R.D.: "Ik wilde iets veranderen!"

Zijn activiteiten in de vzw 'Schulden op School' liggen ook nu nog in de lijn van zijn sociaal engagement.

Ook in de politiek liet de kunst hem niet los. Zo lanceerde hij ooit de idee om in Aalst een 'Museum van de Grafische Kunst' op te richten met natuurlijk de figuur van Dirk Martens als uitgangspunt. Zoveel jaren later lijkt dit voorstel wellicht in het Stedelijk Museum gerealiseerd te worden.

Tussendoor was hij ook nog eens, samen met o.a. Jan Hoet en Karel Geilandt, in het Paleis voor Schone Kunsten, medeoprichter van 'Jeugd en Plastische Kunst'.

Tussen 1991 en 1994 werd hij Schepen van o.a. jeugd, sport, gezinszorg,... (Cultuur had hij misschien nog liever gewild...).

Toen er een 'Prijs voor Aalsterse sporters' gegeven werd, liet hij door jonge Aalsterse kunstenaars een 'kunstprijs' maken i.p.v. de traditionele trofeeën.

Altijd weer stak die kunstmicrobe de kop op.

Toen je als politicus nog gadgets mocht uitdelen tijdens verkiezingscampagnes, liet hij een zeefdruk maken op 2000 exemplaren i.p.v. de traditionel stylo's of sleutelhangers weg te geven.

Leven met kunst

Het archief van New Reform staat momenteel bij 'Netwerk' in Aalst. In 2006 hebben ze daar overigens al een tentoonstelling aan 'New Reform' gewijd (in 1988 was de Netwerk Galerie ook al met New Reform gestart).

"Gelukkig heb ik dat daar mogen onderbrengen om het stukje bij beetje te ordenen. Hier in huis is dat niet te doen. Vanuit de Universiteit Antwerpen zou hier overigens binnenkort een doctoraatsstudie aan gewijd worden. Er is ook belangstelling van het Museum voor Hedendaagse Kunst in Brussel om het archief over te nemen, maar voorlopig ben ik er nog te veel aan gehecht."

"Het staat hier in huis zo al vol met kunstboeken. Onlangs waren hier mensen van het Museum Ludwig (afdeling Wenen) die de collectie kwamen bekijken. Ze hadden graag een aantal werken meegenomen (gekocht) voor hun eigen verzameling, maar dat hebben we toch maar verhinderd. Die collectie moet als geheel bewaard blijven!".

Bent u ook kunstverzamelaar?

"In de loop der jaren hebben we natuurlijk een behoorlijke collectie bij elkaar gesprokkeld. Het uitgangspunt is altijd gebleven: constante vernieuwing! Ik kocht of koop iets om een kunstenaar te steunen. Maar we werken ook nu nog met een klein budget."

"Eigenlijk wil ik geen 'verzamelaar' zijn of genoemd worden, want 'verzamelen' heeft altijd een financiële implicatie en daar is het mij niet om te doen!"

Over Pieter De Bruyne

Toen enkele jaren geleden het huis van Pieter De Bruyne in de Stationsstraat te koop gesteld werd, hebt u ervoor gepleit det de stad het zou aankopen.

"Uiteraad, Pieter De Bruyne was een heel grote meneer in de wereld van de meubelkunst en design. Ik had graag gezien dat de stad het kocht om er een museum van te maken, maar blijkbaar was daar geen geld en geen interesse voor. Een deal tussen de stad en het Designmuseum in Gent (waar het archief van Pieter De Bruyne bewaard wordt) was ook mooi geweest. Maar dat is dan in private handen terechtgekomen en intussen alweer doorverkocht."

"Gelukkig hebben wij Pieter De Bruyne hier in huis: onze keuken is door hem ontworpen. Ons huis is bovendien één van de allereerste realisaties van architect Eugeen Liebaut".

Boon achterna: van Aalst naar Erembodegem

"Daar had ik nog nooit aan gedacht, maar nu je het zegt...". "Trouwens, ik heb wel iets met Boon, of beter gezegd met Ondineke. Onze bakker, Willy Coppens, heeft op mijn aandringen pralines gemaakt van 'Ondineke' naar het beeld van Frans De Vree dat in het Stedelijk Museum en op de binnenkoer van het stadhuis staat. Je moet die maar eens proeven...".

Welke droom wilt u nog verwezenlijkt zien?

"Eigenlijk speel ik al een hele tijd met de idee voor een nieuw soort galerie (kiikt samenzweerderig en met pretoogjes naar zijn vrouw). Ik ben ervan overtuigd dat je nog altijd zonder geld, maar met veel inzet een galerie kan starten. Het wordt dus geen galerie in de klassieke betekenis van een ruimte, maar in het openbaar domein, gratis en zonder drempelvrees. Laten we zeggen: KOMT ERAAN!"

Hebt u de kunstpassie ook doorgegeven aan uw kinderen?

"O ja, dat denk ik wel. En nu kunnen we aan de volgende generatie beginnen...(met een blik op één van de kleinkinderen).

Nog even voor het buitengaan...

Die politieke microbe was eigenlijk ook niet zo toevallig bij Roger D'Hondt terechtgkomen. Langs moederskant was zijn groottante Anna Snel het eerste vrouwelijk gemeenteraadslid in Aalst. (Ze heeft nu overigens een straat tussen de Pontstraat en de Burchtstraat vlakbij het Oud-Begijnhof) en zijn grootoom Henri Flips was in de jaren 1920 schepen van Burgerlijke Stand (m.a.w. de zus van zijn grootmoeder en de broer van zijn grootvader, in éénzelfde gezin).

"Kunst kan alleen maar betekenis hebben als ze rekening houdt met de realiteit", schreef Roger D'Hondt in 1970. Voor politiek geldt wellicht nog steeds hetzelfde. En de realiteit?... Ja, die is maar wat je ervan maakt...

(c) 'artspotter' voor 'waterschoenen.blogspot.com' en 'aalstdailyphoto.blogspot.com

Enkele foto's ter illustratie van deze tekst staan op

http://aalstdailyphoto.blogspot.com/2008/04/roger-dhondt-en-new-reform-het-geheugen.html